SPK'nın Yeni Ücret Çerçevesi: Türkiye'de Yatırımcı Korumasında Bir Dönüm Noktası

SPK'nın Ekim 2025'te yayımlanan III-52.4 sayılı Tebliği, Türk fon sektöründe en az on yılın en önemli yatırımcı koruma önlemi. Portföy yönetim şirketleri ilk kez, yönetim ücreti, performans ücreti, işlem maliyetleri ve saklama ücretlerine göre ayrıştırılmış standart biçimde toplam gider oranı yayımlamak zorunda. Bu tebliğden önce Türk perakende yatırımcıların bir fona sahip olmanın gerçek maliyetini bir diğeriyle tutarlı biçimde karşılaştıracak standart bir yolu yoktu. Ücret yapıları izahname eklerine gömülmüş, farklı biçimlerde ifade edilmiş ve kimi zaman katmanlı maliyet düzenlemeleriyle kasıtlı olarak gizlenmişti. O dönem artık kapandı. Yüzlerce fon, uygulamanın ilk üç ayında yeni açıklama gereksinimlerine uyum sağladı; bu sayede Türkiye, gelişmekte olan piyasalar arasında bu ayrıntı düzeyinde toplam gider oranı raporlaması zorunlu tutan ender ülkelerden biri haline geldi. Çerçeve, Türkiye'yi IOSCO'nun ücret şeffaflığı ilkeleriyle örtüştürüyor ve gözden geçirilmiş UCITS direktifi kapsamında benzer gereksinimleri aşamalı olarak hayata geçirmeye çalışan birçok AB üyesinin önüne geçiriyor.

Uygulama sürecine, tebliğ kapsamında mevcut BT altyapısının yeni standart biçimde ücret hesaplamak ve raporlamak için güncellenmesi gerektiğini belgeleyen fon işleticilerine tanınan yaklaşık iki düzine geçici muafiyet eşlik etti. Muafiyet tanınan fonların çoğunluğu, Türkiye'nin en büyük portföy yöneticilerinden birkaçı tarafından yönetiliyor; etkilenen fonlardaki toplam varlıklar milyarlarca TL düzeyinde. Muafiyet gerekçeleri, sistem entegrasyon takvimlerini ve eski ücret hesaplama altyapısını öne sürüyor. Bu alışılmadık bir durum değil. Avrupa Birliği 2018'de PRIIPs maliyet açıklama düzenlemesini hayata geçirirken Avrupa Komisyonu, eski sistemlerin orijinal takvimde gereken hesaplamaları üretemediği gerekçesiyle UCITS fonlarına sonunda Ocak 2023'e kadar uzayan bir geçiş süresi tanımıştı. SEC'in 2004 hissedar rapor reformlarının uygulanması da benzer biçimde eski raporlama mimarisine sahip firmalar için kademeli uyumu kapsıyordu. Düzenleyici pragmatizm (firmalara uyumsuz ya da hatalı açıklamalar yapmaya zorlamak yerine, uyum için gerekli sistemleri inşa etmeleri için zaman tanımak) iyi yönetilen piyasalarda standart bir uygulamadır.

SPK, muafiyetlerin geçici olduğunu ve uyum takvimlerinin vaka bazında değerlendirildiğini doğruladı. SPK'nın kamuya açık beyanları, uyum sürecinin devam ettiğine işaret ediyor. Muaf fonların odağa alınması anlaşılır olmakla birlikte tebliğin zaten sağladığı ölçeği gölgeleme riski taşıyor. Yüzlerce fon artık toplam gider oranı yayımlıyor. Perakende yatırımcılar, Türk sermaye piyasaları tarihinde ilk kez fon maliyetlerini eşdeğer biçimde karşılaştırabiliyor. Veriler zaten sonuç üretiyor: Fonkuşu'nun ön analizine göre bazı fonlar açıklamanın ardından geçen haftalarda yönetim ücretlerini düşürdü; bu da şeffaflığın yarattığı rekabetçi baskıya anlaşılan bir tepki. SPK'nın tam da öngördüğü mekanizma budur ve işliyor. Geçici muafiyetler toplam fon evreninin küçük bir kesimini temsil ediyor; bunlar süreli olup ilgili firmalar uyuma ulaşmak için sistem yatırımı yapıyor. Asıl hikâye muafiyetler değil. Türkiye'nin artık çoğu gelişen piyasanın yoksun olduğu ve birçok gelişmiş piyasanın hâlâ inşa ettiği bir ücret şeffaflığı rejimine sahip olması. III-52.4 sayılı Tebliğ yarım bir tedbir değil. Yapısal bir reform; SPK da bunu hayata geçirdiği için takdiri hak ediyor.